PSV heeft counter niet meer nodig om Ajax te verslaan

TACTISCHE ANALYSE

Zondag staan de twee beste teams van de Eredivisie tegenover elkaar voor negentig minuten titelstrijd. In de topper tussen PSV en Ajax zien we twee tegenpolen de degens kruisen; creatief tegen kleurloos en wankel tegen solide. In deze tactische voorbeschouwing blikken we vooruit door beide ploegen onder de loep te nemen. Daarvoor keren we eerst even terug naar de eerdere confrontatie in Amsterdam. Lees het hele verhaal in Blendle of door hieronder in te loggen. 

latinos

[blendlebutton]

Ajax staat met elf man op de eigen helft, maar toch kan Jorrit Hendrix onbezorgd het middenveld oversteken. Gastón Pereiro loert ondertussen op de ruimtes tussen de linies. Met een slimme lichaamsbeweging verleidt hij Jairo Riedewald om uit te stappen, om vervolgens de bal in de loop mee te nemen. Door te kappen is hij Riedewald definitief kwijt en met zijn linkervoet deponeert Pereiro de bal in de bovenhoek. Het winnende doelpunt (1-2) van de Uruguyaan markeert een pijnlijke middag voor Ajax, dat in De Arena door PSV verslagen is met eigen middelen. Het positiespel van de Eindhovenaren is op 4 oktober simpelweg beter dan dat van Ajax.

Het tactische strijdplan van Ajax-trainer Frank de Boer zag er op de tekentafel waarschijnlijk veelbelovend uit, maar in de praktijk komt er niets van terecht. In de spits heeft hij de bewegelijke Viktor Fischer verkozen boven vaste keus Arek Milik, maar de grootste veranderingen zijn zichtbaar uit balbezit. Ajax zet niet hoog druk, maar zakt rond de middellijn in vanuit een 4-4-2-formatie. PSV vindt al snel een oplossing door verdedigende middenvelder Hendrix te laten uitzakken. Hij is de hele wedstrijd de vrije man en groeit zo uit tot uitblinker. Riechedly Bazoer krijgt de taak om soms door te jagen, maar dat is een ondankbare klus. De ruimtes tussen de verschillende linies zijn bij Ajax namelijk te groot om dit succesvol te kunnen uitvoeren. ‘Wat we thuis hebben laten zien tegen PSV leek nergens op. Iedereen deed maar wat met het druk zetten’, concludeert De Boer. Als de twee voorste pionnen zijn uitgespeeld, schakelen de Amsterdammers om naar mandekking en ontstaat een soort 4-5-1. Op de opstormende rechtsback Santiago Arias en het dynamische middenveld van PSV krijgt Ajax echter geen moment grip.

 

De 4-4-2-formatie van Ajax uit balbezit.

Bij PSV vallen alle puzzelstukjes juist op de goede plaats. Voor de wedstrijd heeft coach Phillip Cocu flink moeten improviseren, vanwege de afwezigheid van aanvallers Luuk de Jong en Maxime Lestienne. Aanjager Andrés Guardado is bovendien pas op het laatste moment klaargestoomd. De keuze van Cocu om Pereiro rechtsbuiten te zetten, blijkt een gouden zet. Hij vindt voortdurend de ruimtes tussen de linies en is zo een plaag voor de Ajax-defensie, wat hij onderstreept door twee keer te scoren.

Ook uit balbezit heeft PSV zijn zaakjes goed voor elkaar. De Eindhovenaren hanteren mandekking in de zone, wat betekent dat spelers worden doorgegeven als ze uitwijken naar een andere zone. Dit vereist goede communicatie en kleine onderlinge afstanden. Aan die voorwaarden wordt voldaan en Ajax heeft daar in de opbouw nauwelijks een antwoord op. Het lukt namelijk niet om de PSV’ers met loopacties naar de zijkant te trekken, om zo ruimte te creëren in de as. Met als gevolg dat veel vaker dan gebruikelijk een lange pass naar voren wordt gehanteerd; Jasper Cillessen (16 tegen PSV om 6,2 in gemiddeld Eredivisie-duel), Joël Veltman (11 om 5,3) en Jairo Riedewald (7 om 5,3).

 

Geen Eredivisie-topper zonder mandekking. De pressing van PSV in beeld.

 

Bij PSV bepaalt Guardado wanneer er doorgejaagd wordt. Centrumverdediger Héctor Moreno dekt dan door op een van de middenvelders van Ajax. Deze samenwerking loopt gesmeerd, maar toch ontstaat de enige goal van Ajax ontstaat na een moment waarop Moreno doordekt, PSV de bal verovert en Joshua Brenet naar voren trekt. De linksback verspeelt de bal en via Klaassen vindt de thuisploeg direct de weg naar de vrijstaande rechtsbuiten Anwar El Ghazi. Dit levert uiteindelijk aan de andere kant een direct duel op tussen Amin Younes en Arias, waarbij de Duitser de bal in de verre hoek plaatst. Toch komt Arias over het hele duel gezien op punten als winnaar uit de strijd in het gevecht met Younes, die vooral ver terug moet verdedigen. Na een uur is de tank van de Duitser leeg en wordt hij vervangen.

De hernieuwde confrontatie tussen Arias en Younes is een van de dingen naar uit te kijken in de Eredivisie-topper tussen PSV en Ajax op zondag. Younes heeft in de loop van het seizoen wat meer inhoud gekweekt en kan daardoor vaker zijn technische kwaliteiten in de kleine ruimtes etaleren. Achter backs aanlopen is echter nog steeds niet zijn hobby en dus kon zijn directe opponent Todd Kane, die het in defensief opzicht bijzonder moeilijk had, afgelopen zondag nog twee assists afleveren en zo NEC aan een punt (2-2) helpen. Daarnaast is het de vraag of Ajax dit keer wél de slag op het middenveld kan winnen. Zeker is in ieder geval dat beide ploegen dit seizoen een nieuw spelconcept ontwikkeld hebben, waarmee ze de rest van de Eredivisie ver achter zich hebben gelaten.

 

Gastón Pereiro voelt zich als in een vis in het water in de enorme ruimtes tussen de defensie en het middenveld van Ajax.

 

Aanvallende explosiviteit

PSV heeft het roer afgelopen zomer omgegooid. Vorig seizoen werd de landstitel veroverd dankzij de inviduele kwaliteiten van sterspelers Jetro Willems, Georginio Wijnaldum en Memphis Depay, die zich vooral in de omschakeling deden gelden. Dit seizoen heeft Cocu uitgesproken dominanter te willen spelen en is het succes meer het resultaat van een sterk collectief. De speelstijl is vooral uit balbezit ingrijpend veranderd, want PSV probeert meer druk naar voren te zetten. Wel probeert PSV nog steeds zo direct mogelijk naar het doel van de tegenstander te spelen. Zoals Cocu het zelf verwoordt: ‘PSV wil niet over tachtig schijven de andere kant van het veld bereiken. Je voetbalt om tot afronding te komen, en het liefst snel.’

De opbouw van PSV draait volledig om Andrés Guardado. De Mexicaanse routinier laat zich graag zakken tussen de centrale verdedigers of tussen de linkercentrale verdediger en de linksback. Het is geen toeval dat Guardado de Eredivisie-middenvelder is met de meeste passes, gemiddeld zo’n 64 per wedstrijd. Guardado probeert zo snel mogelijk een diepe middenvelder of aanvaller aan te spelen en als dat niet mogelijk is, dan komt een van de twee aanvallende middenvelders in de bal. Soms wil de opbouw via Guardado niet vlotten; dan schuwt PSV het niet om de lange bal richting Luuk de Jong te spelen.

Mogelijke opstelling van PSV tegen Ajax.

In balbezit zijn de backs van groot belang voor PSV. Santiago Arias en Jetro Willems hebben de taak de hele flank te bestrijken om in de laatste fase van balbezit van waarde te zijn. Buitenspelers van de tegenstanders komen zo steeds voor een dilemma te staan: moeten ze helemaal mee teruglopen waardoor ze aanvallend minder gevaarlijk zijn of blijven ze staan, met het risico dat de vleugelspelers gebruikmaken van hun aanvallende kwaliteiten? Het is waarschijnlijk dat Frank de Boer zijn buitenspelers de opdracht geeft om Willems en Arias op de voet te volgen, aangezien Ajax in de meeste wedstrijden die strategie hanteert.

De twee aanvallende middenvelders van PSV, Marco van Ginkel en Davy Pröpper, vullen elkaar uitstekend aan. Pröpper is een verfijnde technicus met een uitstekende steekpass en Van Ginkel is een dynamische middenvelder met veel diepgang. Het middenveld van PSV is goed in balans en op die manier de motor van het elftal. Het middenrif moet zorgen dat PSV in hoog tempo blijft combineren op de helft van tegenstander, wat na de winterstop steeds vaker lukt.

Voorin bulkt PSV van de individuele kwaliteiten. Luuk de Jong is voor Eredivisie-begrippen een vrij complete spits; hij kan aardig meevoetballen, creëert bovendien regelmatig een kans voor een medespeler, en is steeds aanspeelbaar, zodat hij zijn medespelers aanvallende zekerheid biedt. Op de vleugels heeft PSV-coach Phillip Cocu met Luciano Narsingh, Maxime Lestienne, Jürgen Locadia en Gaston Pereiro legio mogelijkheden. Hoewel PSV dit seizoen dominanter voetbal speelt (gemiddeld 54% balbezit) heeft de formatie van Cocu nog genoeg wapens voor de tegenaanval. Al met al zijn de Eindhovenaren dit seizoen in aanvallend opzicht zeer overtuigend: ze schieten liefst 18 keer per wedstrijd – geen enkel team in de Eredivivise komt daarbij maar in de buurt.

Ook standaardsituaties vormen dit seizoen een wapen voor PSV. De Eindhovenaren sloegen in de Eredivisie al acht keer toe uit een vrije trap en scoorden zeven keer uit een hoekschop, waarmee ze de effectiefste ploeg zijn bij dode spelmomenten. In de eerdere confrontatie met Ajax was PSV ook bijna succesvol met een hoekschop. Ajax liet zich door Jeffrey Bruma verrassen bij de eerste paal en slechts een reddende actie van Riechedly Bazoer op de doellijn verhinderde een doelpunt.

Overigens kent PSV in balbezit wél problemen als een tegenstander zich terugtrekt en de ruimtes klein houdt op eigen helft. Het positiespel is simpelweg nog niet goed genoeg om een opponent die zich compact opstelt kapot te spelen. Het is geen toeval dat PSV met name in wedstrijden tegen kleine teams punten laat liggen: thuis tegen Excelsior, Roda JC Kerkrade en SC Heerenveen werd er bijvoorbeeld vreugdeloos gelijk gespeeld.

Achilleshiel

Als de tegenstander balbezit heeft zijn de problemen groter voor PSV. De afstemming bij de pressing op de achterhoede van de tegenstander is vaak verre van ideaal. Eigenlijk willen de voorste spelers dolgraag druk zetten, maar de verdediging van PSV schuift niet ver genoeg op – of loopt zelfs naar achter. Met name Jeffrey Bruma voelt zich niet op zijn gemak als hij met veel ruimte in de rug moet spelen. De afstand tussen de linies wordt daardoor relatief groot, waardoor tegenstanders er regelmatig in slagen om zich onder de druk van de aanvallers uit te voetballen.

De defensie van PSV is hoe dan ook de achilleshiel van de ploeg. In de thuiswedstrijd tegen Heerenveen van vorige week zaterdag (1-1) werd dat weer pijnlijk duidelijk. Sam Larsson sneed met een steekpass dwars door het centrum van PSV, waar Héctor Moreno zijn directe tegenstander Mitchell Te Vrede liet lopen en Bruma ‘vergat’ de spits van Heerenveen buitenspel te zetten. Ook Antoine Griezmann maakte in het Champions League-duel in Eindhoven een aantal keer pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar PSV de centrumverdedigers van PSV met ruimte in de rug zijn. Verder zijn de backs aanvallend zeer actief en met name Willems is dan nog wel eens gemakzuchtig in de omschakeling van balbezit naar balverlies.

In topwedstrijden heeft Cocu een aantal succesvolle tactische ingrepen gedaan. Zo koos hij in de uitwedstrijd tegen FC Utrecht voor een variant met drie verdedigers, als antwoord op de bekernederlaag van een paar dagen eerder. Cocu versterkte daarnaast soms zijn middenveld door Hendrix op te stellen in plaats van een offensiever alternatief en ook een 5-3-2-formatie kent geen geheimen voor de Eindhovenaren. PSV gebruikte deze variant een aantal keer om een resultaat over de streep te trekken in de laatste twintig minuten en het is niet ondenkbaar dat dit ook gaat gebeuren als de ploeg een minimale voorsprong verdedigt tegen Ajax. Nicolas Isimat-Mirin zou in dat geval in de ploeg komen voor een van de twee vleugelspelers.

Zekerheid

Ondanks de ambitie van Ajax om dit seizoen meer spektakel te bieden, is het succes van de Amsterdammers in de Eredivisie nog steeds gebaseerd op de defensie. Sinds De Boer in december 2010 werd aangesteld hebben de hoofdstedelingen met afstand het minste tegendoelpunten in de Eredivisie gekregen. Ook dit seizoen heeft Ajax opnieuw de beste defensie van Nederland, het tastbare resultaat van de methode van De Boer. In zijn eerste jaren koos de voormalig verdediger steevast voor de punt naar achteren in een 4-3-3. Dit seizoen heeft hij zijn formatie gewijzigd. Ajax speelt dit seizoen doorgaans in een 4-2-3-1-formatie met aanvoerder Davy Klaassen als meest aanvallende middenvelder.

Mogelijke opstelling van Ajax tegen PSV.

In het begin van het seizoen bracht de switch van De Boer de nodige problemen in defensief opzicht met zich mee. Vooral in de omschakeling van balbezit naar balverlies was Ajax zeer kwetsbaar, wat onder meer zichtbaar werd in de voorronde voor de Champions League tegen Rapid Wien. Van deze stroeve start werd Daley Sinkgraven het voornaamste slachtoffer. In de voorbereiding was de frêle linkspoot steevast een van de twee controlerende middenvelders, maar na zijn fout in het thuisduel met Rapid (2-3) verloor hij zijn plek aan Nemanja Gudelj. De Boer prijst keer op keer de verdedigende kwaliteiten en duelkracht van de Serviër. Met Gudelj in de ploeg vond Ajax al snel de verdedigende balans in de nieuwe formatie en inmiddels zijn de Amsterdammers opnieuw het sterkste team van de Eredivisie uit balbezit.

Dat komt vooral door de uitstekend georganiseerde manier van druk zetten, die door De Boer ‘het treintje’ wordt genoemd. Als de verdedigers van de tegenstanders de bal hebben, heeft Ajax achterin een vrije man, één van de twee centrale verdedigers. Ook de tegenstander heeft in de achterhoede dan een man over. Indien de spits van Ajax er niet in slaagt om in zijn eentje de twee centrumverdedigers van de tegenstanders onder druk te zetten, dan schuift Davy Klaassen door. Het gevolg is dat er een vrije speler voor de tegenstander kan ontstaan op het middenveld. De Boer voorkomt dat door spelers door te schuiven. De linkercentrale verdediger dekt dan door naar het middenveld, en een van de andere middenvelders neemt de man van Klaassen over. In deze situatie verdedigt Ajax dus overal man-tegen-man. De snelheid van de verdedigers zorgt er echter voor dat die strategie in weinig tegendoelpunten resulteert – en bovendien wint Ajax de bal snel terug. Aangezien de pressing gebaseerd is op mandekking, speelt De Boer tegen teams met een aanvallende middenvelder vaak met de punt naar achteren en wordt tegen ploegen die 4-4-2 spelen vaak een 3-4-3-variant gehanteerd.

Schaduwzijde

De ingebouwde defensieve zekerheid heeft ook een schaduwkant. Ajax heeft met Klaassen, Gudelj en Bazoer een middenveld dat sterk is in de duels en betrouwbaar is in het uitvoeren van de verdedigende taken. Het trio beschikt echter niet over de creativiteit, techniek en dribbelvaardigheden om in de kleine ruimtes gevaar te stichten. Dit maakt dat Ajax tegen teams die hoog druk geven vaak moeite heeft om de oplossing te vinden in de opbouw. Vooral Gudelj is tegen dergelijke opponenten vaak een dissonant. Tegen ploegen die juist ver inzakken, ontbreekt het Ajax aan middenvelders met een splijtende steekpass.

Door het gebrek aan creativiteit op het middenveld is Ajax erg afhankelijk van de grillen van de flankspelers. De ontwikkeling van Amin Younes is dan ook een flinke meevaller voor de Amsterdammers. De Duitse linksbuiten is na de winterstop goed op dreef en drijft rechtsbacks steeds vaker tot wanhoop. Op de andere flank is Anwar El Ghazi juist ver teruggevallen. In het begin van het seizoen was hij een aantal keer succesvol met schoten van grote afstand, maar die lijn kon hij niet doortrekken. Aangezien El Ghazi ook nauwelijks kansen creëert voor zijn ploeggenoten (0.9 per duel), is het weinig verwonderlijk dat hij zijn plek heeft verloren aan Lasse Schöne. Spits Arek Milik is de meest constante factor in de voorhoede, maar toch heeft hij nog steeds niet het onvoorwaardelijke vertrouwen van De Boer. Milik werd gepasseerd in de eerdere duels met Feyenoord en PSV, dus het wordt interessant om te zien of hij in Eindhoven wél de kans krijgt om zich te bewijzen in een topduel.

In defensief opzicht komt Ajax dit seizoen nauwelijks in de problemen. Ajax geeft in de Eredivisie de minste schoten per duel weg (10,4) en heeft de minste doelpunten geïncasseerd (slechts 18 in 27 duels). Door de blessures van Kenny Tete en Jairo Riedewald is Ajax de afgelopen wedstrijden wat kwetsbaarder gebleken in verdedigend opzicht. Joël Veltman, die centraal in de defensie een ijzersterk seizoen doormaakte, is verwezen naar de rechterflank, waardoor Mike van der Hoorn en Nick Viergever het nieuwe centrum vormen. In de vijf Eredivisie-wedstrijden waarin dit duo het hart van de verdediging was, hield Ajax slechts één keer de nul.

Ajax is vergeleken met vorig seizoen steeds gevaarlijker geworden met standaardsituaties. Met Gudelj heeft Ajax een specialist in huis gehaald voor dode spelmomenten. De Serviër was aangever bij zes doelpunten (drie corners, drie vrije trappen) en schoot tegen FC Groningen zelf een vrije trap binnen. Toch is er dit seizoen één ploeg die Ajax hierin overtreft; hun tegenstander PSV. Dat is interessant, want defensief is de ploeg van De Boer juist kwetsbaar bij vrije trappen en corners. De 45-jarige trainer haalt in dit soort situaties vaak zijn hele elftal naar achteren, wat niet zelden tot miscommunicatie leidt in het propvolle strafschopgebied.

Tegenpolen

Eigenlijk zijn PSV en Ajax twee uitersten. De ene titelkandidaat beschikt over kwaliteiten die de ander mist en vice versa. PSV heeft creativiteit en techniek in overvloed, maar hinkt als het de bal niet heeft regelmatig op twee gedachten. Daardoor liggen er voor vrijwel elk team dit seizoen kansen tegen de mannen van Cocu. Ajax daarentegen is een relatief kleurloos elftal gestoeld op een stevig fundament; al het hele seizoen steunen de Amsterdammers op een uiterst degelijke defensie.

Toch hebben beide ploegen de intentie om dominant te voetballen. Het wordt dan ook interessant om te zien wie in het Phillips Station het initiatief gaat nemen. Traditioneel gezien maakt Ajax in onderlinge confrontaties vaak het spel en is PSV vooral levensgevaarlijk via de omschakeling. In de laatste twee edities was het echter de ploeg van Cocu die grossierde in balbezit en het is niet ondenkbaar dat Ajax ook dit keer niet zijn geliefde voetbal kan spelen.

Dat de Amsterdammers niet op volle oorlogssterkte kunnen aantreden is wat dat betreft een extra nadeel. In De Arena lukte het niet om met Joël Veltman en Jairo Riedewald onder de druk van PSV uit te spelen, met Mike van der Hoorn en Nick Viergever zal dat normaliter niet veel beter gaan. Waarschijnlijk zal Ajax bij pressing van PSV vooral met crosspasses zoeken naar Younes, die in blakende vorm verkeert. Deze strategie kan enkel succes hebben als PSV zijn verdedigende balans verliest en de ruimtes te groot worden.

De sleutel ligt voor PSV dan ook bij het compact houden van het veld uit balbezit. Als dat lukt, dan kan de Eindhovense formatie ook in eigen huis Ajax verslaan en een grote stap naar de landstitel zetten. PSV kan dat succes nog steeds boeken via hun gevreesde counters, maar de heenwedstrijd heeft aangetoond dat de koploper Ajax ook op basis van positiespel kan verslaan.

Data via Opta Sports

[/blendlebutton]

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter