Löw heeft een neusje voor de tactieken van Bayern

De klok tikt de 43ste minuut aan als Toni Kroos rond de middellijn een inworp voor zijn rekening neemt tegen Slowakije. Mats Hummels krijgt de bal en temporiseert zodat alle Duitsers hun posities kunnen innemen. Buitenspelers Julian Draxler en Thomas Müller positioneren zich in het centrum. Het veld wordt slechts breed gehouden door vleugelverdedigers Jonas Héctor en Joshua Kimmich. Hummels brengt Kroos in stelling en plots gaat het snel. Kroos vindt namelijk Héctor, die in één balcontact doorspeelt richting Draxler. De buitenspeler van VfL Wolfsburg beweegt richting de vleugel, wat voor Héctor het signaal is om juist richting de as te trekken en de rechtsback van Slowakije mee te nemen. Zo ontstaat een één-tegen-één-situatie voor Draxler die zijn man passeert en een lage voorzet aflevert, die door spits Mario Gómez wordt afgewerkt.

Het is een doelpunt waarmee Duitsland demonstreert hoe een goed georganiseerde defensie kapot kan worden gespeeld. Een goal ook die bijna direct te herleiden valt tot het trainingsveld van Bayern München, waar Pep Guardiola zijn wetten om tot goed positiespel te komen heeft geïntroduceerd. Het zijn deze trucs die ook het spel van Die Mannschaft naar een hoger niveau hebben getild. Drie geboden van de Catalaan die door early adopter Joachim Löw zijn overgenomen.

[blendlebutton]

  1.   Gij zult nimmer met twee man de vleugel bezetten

Het doelpunt van Gómez tegen Slowakije is direct te herleiden tot de eerste wet van Pep: gij zult nimmer met twee man de vleugel bezetten. In München waren de beste spelers van Guardiola zijn vleugelaanvallers en dus heeft hij zijn hoofd gebroken over de vraag hoe hij hier het optimale rendement uit kon halen. Het antwoord bleek verbluffend simpel: haal zoveel mogelijk voetballers naar het centrum. Volgt de opponent, dan kunnen Arjen Robben en Franck Ribéry (en later Douglas Costa en Kingsley Coman) in een direct duel met de back gebracht worden. Blijft de tegenstander de flanken met meerdere mensen bezetten, dan heeft Bayern plots de volledige controle over de as. Een klassieke win-win-situatie.

Om deze wet coachbaar te maken, gebruikte Guardiola de veldindeling van de Duitse voetbalbond. De DFB verdeelt het veld in vijf stroken: de twee flanken, de meest centrale strook en de zogenoemde halfspaces. Het trainingsveld bij Bayern München is eveneens in deze vlakken gecompartimenteerd, zoals te zien via Google Maps. Moderne trainers als Jürgen Klopp en Guardiola geloven dat in het internationale voetbal deze halfspaces van fundamenteel belang zijn. Uiteraard is de meeste centrale strook het meest waardevol: hier kun je alle kanten op en ben je het dichtst bij het doel. Aangezien deze strook echter altijd drukbezet is, heb je ook weinig tijd om keuzes te maken. In de halfspaces is meer ruimte, ben je relatief dicht bij het doel en kun je alle kanten op, omdat je in tegenstelling tot de flanken.

Guardiola streeft met Bayern naar numerieke superioriteit in de halfspaces. Dit bereikt hij door zijn elftal te verbieden om met twee man tegelijk (bijvoorbeeld een back en een buitenspeler) een buitenste strook te bezetten. Spelers die aan de zijkant staan, kunnen immers niet tegelijkertijd aanspeelbaar worden in de halfspaces.

De veldbezetting van Duitsland.

Bekijk de 2-0 van Duitsland nog eens vanuit deze wetenschap en alle puzzelstukjes vallen op hun plek. Als Héctor wordt aangespeeld door Kroos is hij de enige Duitser op de linkervleugel. Wanneer Draxler ook deze flank opzoekt, weet de linksback dat hij een loopactie naar het centrum moet maken. Zo creëert hij ruimte voor de individuele actie van Draxler, zoals de backs van Bayern dat ook al drie jaar doen.

  1.   Gij zult bij balverlies direct druk zetten

 

De tweede wet van Pep Guardiola is geen vernieuwing geweest voor de Bundesliga. Niet voor niets is de term voor direct drukzetten bij balverlies Duits: gegenpressing. Toch heeft Guardiola ook hierin zijn stempel gedrukt, wat zich ook vertaald heeft naar het elftal van Löw.

 

Om te begrijpen waarin de gegenpressing van Guardiola verschilt van die van Duitse coaches als Jürgen Klopp, moet even een stap terug worden gedaan. Wanneer een voetbalwedstrijd ontleed wordt, vallen vier spelmomenten te onderscheiden: balbezit, geen balbezit en de twee omschakelmomenten daartussen. De Bundesliga heeft zich de afgelopen jaren extreem gespecialiseerd in deze twee omschakelmomenten, met het Borussia Dortmund van Klopp als prominentste voorbeeld. De kerngedachte: breng de tegenstander in balbezit op oncomfortabele posities, verover de bal en sla vervolgens toe met een katapultaanval. Of zoals Klopp hetzegt: ‘Gegenpressing is de beste spelmaker van de wereld.’

De veldbezetting van Duitsland.

Voor Guardiola heeft gegenpressing een totaal andere functie. Hij legt de focus namelijk niet op de omschakeling, maar op het spel in balbezit. Dat is alleen op te brengen als zijn ploeg niet iedere keer bij balverlies vijftig meter terug moet sprinten en de opbouw vanaf het nulpunt moet beginnen. Dus zorgt Pep altijd dat hij veel spelers rondom de bal heeft, zodat zijn team bij een foute pass het speeltuig direct terug kan veroveren. Guardiola hecht dan ook aan devijftien passes-regel. Dit is het aantal keer dat de bal rondgespeeld moet worden om zijn team in een goede offensieve organisatie te krijgen. Voor Klopp is de omschakeling het hoofddoel, voor Pep is het een middel om zijn dominante spel mogelijk te maken.

 

Bij het huidige Duitsland heeft gegenpressing veel meer die laatste functie. In vier EK-duels kwam de ploeg van Löw tot één doelpoging uit een omschakelmoment. Wanneer de bal op de helft van de tegenstander veroverd wordt, is dat vooral een signaal om de offensieve posities weer in te nemen en de circulatie opnieuw te starten. Dat dit vrij goed gaat, blijkt uit het feit dat Duitsland dit EK de ploeg is die de minste passes van de tegenstander toestond. Maar Löw zal nog blijer zijn met het feit dat zijn ploeg ook de minste schoten en doelpunten tegen heeft.

 

  1.   Gij zult linies van de tegenstander doorbreken

 

Een groot gevaar van veel balbezit hebben, is dat het speeltuig rondgespeeld wordt zonder daadwerkelijke progressie te boeken. Dat is het voetbal dat Pep Guardiola uit de grond van zijn harthaat. Vanaf zijn eerste dag bij Bayern München is hij dan ook in de weer gegaan met zijn verdedigers en middenvelders om duidelijk te maken dat ze linies moesten doorbreken.

 

Dit heeft vooral bij Jérôme Boateng duidelijk zijn vruchten afgeworpen. Boateng is onder Pep een specialist geworden in het vinden van medespelers tussen de linies met keiharde passes over de grond. Aangezien ook collega-verdediger Mats Hummels en controleur Toni Kroos voortdurend loeren op dit soort ballen, is het huidige Duitsland heel erg lastig af te stoppen.

 

Ook de positionering om dit soort passes mogelijk te maken, vertoont bij Duitsland grote gelijkenissen met Bayern. Löw maakt net als Guardiola tegen defensief ingestelde tegenstanders gebruik van een 2-3-5-formatie in balbezit. Dat lijkt een riskante strategie – met vijf aanvallers en twee verdedigers ben je op papier kwetsbaar voor de tegenaanval – maar dat valt in de praktijk erg mee. Doordat Löw zijn elftal in fases van tactiek laat veranderen, is het onmogelijk dat de tegenstander met veel mensen op de helft van Duitsland staat als het 2-3-5 speelt en dus is het niet erg kwetsbaar voor snelle counters. In de meeste gevallen staat de opponent juist met negen spelers rond het eigen strafschopgebied en de formatiewisselingen stellen de wereldkampioen in staat om voortdurend veel mensen rondom de bal te hebben en zo de druk op te voeren.

 

Het zijn drie wetten die stuk voor stuk eerst te zien waren bij het Bayern van Guardiola en vervolgens door de slimme Löw werden gekopieerd. Daarbij maakte de Duitse keuzeheer slechts kleine aanpassing afhankelijk van zijn spelersmateriaal. Zo houden bij Bayern de buitenspelers het veld breed en zijn dat bij Die Mannschaft vooral de backs. Daarnaast nam Löw in de afgelopen drie jaar nog talloze andere variaties van Pep over. Van een experiment met een driemansdefensie tot het gebruiken van een valse nummer negen. Heel vreemd is het dan ook niet dat spelers als Jan Kirchhoff stellen dat Duitsland niet door de tactische ingevingen van Löw, maar door die van Guardiola wereldkampioen geworden is.

 

Met dat gegeven in het achterhoofd wordt de kwartfinale alleen maar interessanter, want waar de overeenkomsten die Duitsland vertoont met Bayern heeft  Italië met Juventus. In de achtste finale van de Champions League namen deze teams het tegen elkaar op en toen moest Guardiola diep in zijn tactische trukendoos grijpen om een pijnlijke uitschakeling te verhinderen. Dat maakt het alleen maar boeiender om te kijken hoe Joachim Löw de succesformatie van Antonio Conte gaat bestrijden.

 

[/blendlebutton]

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter