Hoe Simeone het graf voor Guardiola groef (en waarom een ontsnapping mogelijk is)

Het schaakspel tussen Atlético Madrid en Bayern München van vorige week belooft een fascinerende return op te leveren in de halve finale van de Champions League. Als Bayern de 1-0 achterstand niet ombuigt, ontbreekt de kroon op het werk voor Guardiola in Duitsland. Als er echter één club in staat is om een aanvalsmachine te ontregelen, dan is het Atlético. In deze voorbeschouwing kijken we terug naar de kraker van vorige week om te zien wat we dinsdagavond kunnen verwachten van een nieuwe schaakpartij tussen misschien wel de twee beste trainers en elftallen van het moment.

De formaties van beide ploegen in beeld. In de 4-4-2 van Atlético Madrid vangt een van de twee spitsen de verdedigende middenvelder van Bayern München op, wat erg effectief bleek.

De formaties van beide ploegen in beeld. In de 4-4-2 van Atlético Madrid vangt een van de twee spitsen de verdedigende middenvelder van Bayern München op, wat erg effectief bleek.

 

Lees het hele artikel in blendle of hieronder door in te loggen:

[blendlebutton]

Bayern München stevent af op een onbetwist kampioenschap, maar na de 1-0 nederlaag bij Atlético ligt Pep Guardiola onder vuur in de Duitse media. Zijn eigenzinnige keuzes zijn onomstreden als er prijzen gepakt worden, maar na de 1-0 nederlaag bij Atlético niet meer. Wat bezielt hem om Thomas Müller in de belangrijkste wedstrijd van het jaar op de bank te zetten? Waarom speelt Franck Ribéry niet? Waar leidt dat eeuwige balbezit eigenlijk toe? Als Guardiola er dinsdagavond tegen Atlético niet in slaagt de achterstand te herstellen, zal hij ondanks een kampioenschap in de Bundesliga de media en publiek over zich heen krijgen.

De felle kritiek van de buitenwacht staat in groot contrast met de gematigde tevredenheid bij Bayern zelf. Pep merkte na het treffen in Madrid op dat Bayern meer kansen gecreëerd had dan hij vooraf verwacht had en voegde toe dat hij ‘voor 75 procent content’ was met de prestatie van zijn elftal. Vrijdag deed de Spanjaard er bij zijn perspraatje nog een schepje bovenop. ‘Je kunt niet voorstellen hoe gelukkig ik ben met de laatste 75 minuten in Madrid’, sprak hij met een brede glimlach. ‘Ik kan niet wachten op de week die komen gaat. Let’s go!’

Waar bij Bayern de messen vast geslepen worden om Guardiola een kopje kleiner te maken, stijgt Diego Simeone bij Atlético Madrid alleen maar in aanzien. De Argentijnse coach kan qua budget niet wedijveren met zijn concurrentie, maar dat compenseert hij met een perfect uitgekiend strijdplan. ‘In de eerste 45 minuten hebben we laten zien wat we kunnen. De wedstrijd verliep toen vrijwel exact zoals wij dat wilden, maar na rust was het omgekeerde het geval.’

Dat Simeone als morele winnaar van het veld liep in Vicente Calderón, wil niet zeggen dat zijn ploeg het dinsdag makkelijk gaat krijgen in München. Hoewel Bayern moet aanvallen en er dus niet aan ontkomt ruimte weg te geven, liet de eerste ontmoeting tussen de twee ploegen zien dat Guardiola niet zomaar meer all-in gaat. In zijn eerste twee seizoenen in München deed hij dat in bepalende wedstrijden, met desastreuze gevolgen. Tegen Barcelona ging het vorig seizoen verkeerd toen hij één-op-één speelde tegen Lionel Messi, Luis Suárez en Neymar. Een jaar eerder werd Bayern door Real Madrid met 0-4 geslacht in de eigen Allianz Arena. Toen had Pep besloten om met Thomas Müller een vierde aanvaller op te stellen. Tegen Atlético begon Müller op de reservebank in een poging het middenveld te verstevigen. Daarmee leek Guardiola aan te geven dat hij geleerd had van zijn eerdere missers.

Het passeren van Müller was niet de enige aanpassing die Guardiola deed. Zo waren de zijkanten in de 4-3-3-formatie opvallend druk bezet. Buitenspelers Kingsley Coman en Douglas Costa stonden letterlijk tegen de krijtlijn. Backs Philipp Lahm en Juan Bernat bleven ook erg breed staan en waren nadrukkelijk betrokken bij de opbouw. Zelfs middenvelders Arturo Vidal en Thiago Alcântara waren vaak op de vleugel te vinden. Waarschijnlijk poogde Bayern op deze manier om het balgeöriënteerde blok van Atlético heen te spelen, door de bal steeds snel te verplaatsen van de ene naar de andere flank.

De tackles van Atlético Madrid, dat Bayern München naar de zijkant dwong en daar veel ballen veroverde.
De tackles van Atlético Madrid, dat Bayern München naar de zijkant dwong en daar veel ballen veroverde.

Bij Atlético, dat aantrad in de vertrouwde 4-4-2-formatie, waren de wijzigingen subtieler. Simeone begon met een viermansmiddenveld dat nog centraler georiënteerd was dan normaal. De vleugelverdedigers bleven juist wat breder staan dan gebruikelijk, om te voorkomen dat Bayern vrij spel kreeg bij snelle spelverplaatsingen. Daarnaast koos Simeone met Gabi en Augusto Fernández voor twee puur verdedigende middenvelders.

Pressing

In de openingsfase bleken de aanpassingen van Simeone aanzienlijk effectiever dan die van Guardiola. Atlético gaf hoog druk door middel hun perfect ingeslepen pressingstrategie. Daarin spelen de twee spitsen een hoofdrol. Dit duo schakelt door slimme positionering namelijk drie tegenstanders uit. In het geval van Bayern verzorgen de twee centrale verdedigers in principe de opbouw met verdedigende middenvelder Xabi Alonso. Fernando Torres en Antoine Griezmann positioneren zich ten hoogte van Xabi Alonso en één van de twee beweegt vanuit hem door naar de centrale verdediger in balbezit. Hierbij is cruciaal dat hij zo loopt dat hij direct de passinglijn naar Xabi Alonso afsluit. De andere spits dekt de verdedigende middenvelder in de rug. Als de positionering van de aanvallers klopt, dan wordt Bayern automatisch gedwongen om een back in te spelen. Als backs aan de bal komen klapt de val van Atlético dicht, bewegen de middenvelders zich agressief richting de bal en volgt vaak balverlies (de schitterende openingstreffer van Saúl Niguez in de tiende minuut kwam voort uit een dergelijk moment). Bayern is dan immers niet meer in overtal rondom de bal.

Atlético Madrid sluit Bayern München op in de hoek van het veld. Deze situatie levert uiteindelijk een doelpunt voor Atlético op. Atlético Madrid sluit Bayern München op in de hoek van het veld. Deze situatie levert uiteindelijk een doelpunt voor Atlético op.

In de wedstrijd van dinsdag wordt dit een cruciaal element. Lukt het Atlético om in fases de opbouw van Bayern al te verstoren, of worden ze gedwongen zich de hele wedstrijd terug te trekken voor het eigen doel? In het laatste geval is er vanwege de defensieve kracht van het elftal van Simeone nog geen man overboord, maar voor het maken van het belangrijke uitdoelpunt kan de pressing een belangrijk wapen zijn.

De reden dat Atlético zo makkelijk het spel van Bayern kon verstoren, was dat de Duitse kampioen voortdurend in ondertal was in de as van het veld. De bezoekers maakten het veld lang en breed, maar het ontbrak aan spelers in het midden die de bal snel van de ene naar de andere kant konden brengen. Vooral in de opbouw werd dat pijnlijk duidelijk. Xabi Alonso zakte – zoals hem vaker overkomt in topduels – volledig door het ijs en raakte nooit los van de spitsen van Atlético. Ondersteuning vanuit het middenveld ontbrak, aangezien Thiago en Vidal niet uitzakten om te helpen. Voor rust slaagde Bayern er slechts op twee manieren in om door de Madrileense linies te spelen. Door lange passes op de uitzakkende spits Robert Lewandowski en door de indribbelende centrumverdediger Alaba. Gevaarlijk werden de Duitsers eigenlijk alleen door een kopbal van Vidal in de twaalfde minuut, na een van de weinige succesvolle spelverplaatsingen.

Atlético toonde aanzienlijk meer dreiging richting doel. Het openingsoffensief leverde behalve een goal van Saúl ook een vrije schotkans van Fernando Torres in het strafschopgebied op. De ervaren spits speelde samen met collega-aanvaller Griezmann regelmatig de defensie van Bayern aan gort. Na balverlies van de bezoekers doken Torres en Griezmann direct in de gaten aan de zijkant, waardoor Martínez en Alaba uit positie getrokken werden. In de dertigste minuut verscheen Griezmann opeens voor Neuer, die met een knappe reflex voorkwam dat Bayern meer averij opliep. Bayern toonde zich voor rust in Vicente Caldéron defensief kwetsbaar en offensief onmachtig.

De vraag drong zich dan ook op wat Guardiola exact beoogde met zijn strijdplan. Denkbaar is dat hij het viermansblok op het middenveld van Atlético uit de tent wilde lokken door op te bouwen via de backs. In die gevallen zou er aan de zijkant immers ruimte kunnen ontstaan voor Thiago en Vidal. Doordat de backs van Atlético actief participeerden in de pressing, lukte het Bayern echter nooit om zo onder de druk uit te komen. De ploeg van Guardiola schoof de bal wel rond, maar dat leidde eigenlijk nergens toe.

Aanpassingen

Na de hervatting liet Bayern een totaal ander gezicht zien. Atlético was na het aanvallende kwartier vrijwillig ingezakt, maar nu werden de Madrilenen verder teruggedrongen dan hen lief was. Bayern dook namelijk plots op in het strafschopgebied – ze hadden er 29 balcontacten in de tweede helft, tegen vier in de eerste. De bezoekers kregen bovendien goede kansen om de stand gelijk te trekken. Een knal van David Alaba eindigde op de onderkant van de lat, Javi Martínez en Mehdi Benatia zagen gevaarlijke kopballen gekeerd worden, Douglas Costa mikte alleen voor Jan Oblak over, een poging van Kingsley Coman werd tenauwernood geblokt en ook Arturo Vidal kreeg de bal niet langs Oblak. Bayern schoot uiteindelijk zeven keer tussen de palen, vaker dan welk ander team dit seizoen in Vicente Caldéron.

Twee subtiele aanpassingen van Guardiola bleken voldoende om Bayern aan de praat te krijgen. Allereerst schoof hij zijn backs verder naar voren in de opbouw. Hierdoor konden de centrumverdedigers breder gaan staan en zakte Xabi Alonso uit tussen dit duo, zodat een 3-4-3-formatie ontstond in die situaties. Gevolg was dat de afstanden tussen de verdedigers niet meer te overbruggen waren voor de spitsen van Atlético. Daarnaast was het voor de buitenste middenvelders van de Rojiblancos lastiger om te participeren in de pressing, aangezien het moeilijk bleek om de passinglijn naar de opgeschoven vleugelverdedigers af te schermen. Zeker omdat Lahm en Bernat ook regelmatig naar het centrum trokken, waar Bayern voor rust in ondertal was. De tweede truc van Pep was Vidal vragen om zich nadrukkelijker met de opbouw te bemoeien. De aanvallende middenvelder dook na rust vaak vlak voor zijn verdediging op om de bal op te halen en die vervolgens naar voren te verplaatsen. Door deze wijzigingen liep de opbouw van Bayern aanzienlijk soepeler. Dat zal de Duitsers veel vertrouwen gegeven hebben voor de return.

Arturo Vidal begint zich in het begin van de tweede helft met de opbouw te bemoeien. Atlético Madrid had daar geen antwoord op. Dinsdag wel? Arturo Vidal begint zich in het begin van de tweede helft met de opbouw te bemoeien. Atlético Madrid had daar geen antwoord op. Dinsdag wel?

Ook uit balbezit veranderde er wat bij Bayern. De Duitsers, die verder inzakten dan gebruikelijk, hadden in de eerste helft veel moeite met de dynamische linkerflank van Atlético, waar linksback Filipe Luís vaak opkwam en de ballen meekreeg van spelmaker Koke. De uitblinkende Fernández bewaakte op zijn beurt de balans door als verdedigende middenvelder de zone af te schermen die Luís achter zich liet. Rechtsbuiten Kingsley Coman kwam hierdoor in de problemen. De jonge Fransman liep vaak achter zijn linksback aan, maar had niet de kwaliteiten om hem daadwerkelijk af te stoppen. Na de hervatting bemoeide Coman zich niet langer met Luís. Bij balverlies bewoog hij richting het centrum om Fernández af te stoppen en Luís werd opgevangen in de zone. Als gevolg hiervan kwam Atlético nog maar zelden gevaarlijk door op de linkerflank.

Zelfs aan counteren kwam Atlético niet meer toe in het tweede bedrijf. Waar de mannen van Simeone in de eerste helft vier keer kwamen tot een schot vanuit het strafschopgebied, lukte dat na de hervatting slechts bij één aanval. Een kwartier voor tijd mikte Torres de bal na een snelle counter tegen de paal. De rebound van Koke eindigde in de handen van Neuer.

Met invallers Franck Ribéry en Thomas Müller speelde Guardiola nog twee troeven uit, maar dit bleek weinig succesvol. Ribéry hield het veld op de linkerflank minder breed dan Douglas Costa. Linksback Juan Bernat slaagde er niet in om dat te compenseren en dus was er van offensieve dreiging van Bayern over links geen sprake meer. Müller toonde op zijn beurt aan waarom Pep hem gepasseerd had. De Duitse aanvallende middenvelder was weliswaar enkele keren dreigend rondom het strafschopgebied, maar hij had nauwelijks bijdrage aan het positiespel. Bovendien stond Müller vaak ver voor de bal, wat Bayern kwetsbaar maakte op de omschakeling. Dat de enige uitbraak van Atlético kwam nadat hij in de ploeg was gekomen, was ook niet toevallig.

Dat na de wedstrijd de kritiek op Guardiola losbarstte, had meer te maken met het resultaat dan met het proces. Simeone en Atlético hadden weliswaar een val gezet waar Bayern voor rust inviel, maar het herstel in de tweede helft was overtuigend. Door wat andere tactische accenten te leggen, kraakte Bayern – zeker in het eerste kwartier na rust – de defensieve strategie van Atlético. De eerste slag werd gewonnen door Atlético, maar de oorlog is voor Bayern nog niet verloren.

Return

Het wedstrijdverloop in Madrid verklaarde de bijna euforische houding van Guardiola in zijn persconferentie op vrijdag. De Spaanse coach merkte volkomen ontspannen op dat hij ‘nog niet dood’ was. Om daar cryptisch aan toe te voegen: ‘Ik heb nog een kogel.’

Wat Pep exact bedoelt met die uitdrukking is lastig vast te stellen. Zeker is dat hij in Madrid heeft gekozen voor een conservatief strijdplan. Zelfs daarmee heeft Bayern na rust een behoorlijk aantal doelkansen gecreëerd en dus valt het optimisme te begrijpen. De échte tactische troeven heeft Guardiola immers nog niet uitgespeeld. Denk bijvoorbeeld aan een speelwijze met drie verdedigers, wat hij de laatste weken getest heeft in de Bundesliga. Daarnaast keert met Jérôme Boateng zijn best opbouwende verdediger terug en beschikt hij met Müller over een extra joker. Het zijn wapens die kunnen helpen om de ijzersterke defensie van Atlético te ontmantelen.

De rechtsback van Atlético Madrid staat ver verwijderd van de drie andere verdedigers, waardoor een gat ontstaat. Kan Bayern München hiervan profiteren in eigen huis?
De rechtsback van Atlético Madrid staat ver verwijderd van de drie andere verdedigers, waardoor een gat ontstaat. Kan Bayern München hiervan profiteren in eigen huis?

Daarnaast had Guardiola op het moment dat hij zijn uitspraken deed ongetwijfeld de beelden van de wedstrijd tegen Atlético al teruggezien. Daarin was zichtbaar dat door de aangepaste positionering van de backs van Atlético een gat ontstond in de doorgaans compacte verdediging. De ruimte tussen de vleugelverdediger die niet aan de balkant stond en de centrale man naast hem was groter dan normaal bij de Madrilenen. Tijdens de wedstrijd kon Bayern daar nog niet van profiteren, al doken Philipp Lahm en Thomas Müller regelmatig op in die gaten. De Duitsers anticipeerden gedurende het duel dus al op deze mogelijke zwakte van Atlético en hebben zes dagen de tijd gehad om na te denken hoe dat in eigen stadion nog beter kan.

Aan de andere kant heeft ook Simeone nog verschillende tactische trucs in zijn bagage zitten. Zo heeft hij Atlético dit seizoen al een aantal keer 4-1-4-1 laten spelen, om zo nog meer grip te krijgen op het middenveld. In de slotfase van het thuisduel met Rayo Vallecano (1-0 winst, zaterdag) heeft Atlético opnieuw zo gespeeld en het is zeker niet ondenkbaar dat Simeone dit – met de matige tweede helft in Madrid in het achterhoofd – ook gaat doen in München.

De talloze mogelijke scenario’s maken Bayern – Atlético een kraker om als voetballiefhebber naar uit te kijken. Wanneer Guardiola aan zet is in een schaakspel, is spektakel voor de neutrale toeschouwer immers gegarandeerd. [/blendlebutton]

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter