Deze bergstaat wil het nieuwe Spanje zijn

Sinds 2008 hebben de winnaars van EK’s en WK’s eenzelfde profiel. Het zijn landen die verzorgd voetballen, wat zich uit in veel balbezit, een hoge passzuiverheid, nauwelijks lange ballen en relatief weinig voorzetten. Na één wedstrijd op dit EK blinken Duitsland en Spanje hier alweer in uit. Alleen er is nog een derde land dat consequent bovenaan staat in lijstjes met cijfers voor balbezit en passzuiverheid en onderaan als het gaat om lange ballen en voorzetten: Zwitserland. Een nadere analyse leert dat dit geen toeval is. De Bosnische bondscoach Vladimir Petkovic heeft namelijk een speelplan uitgedokterd waarvan deze cijfers het resultaat zijn.

Zwis1

Op het eerste oog is Zwitserland een doorsnee elftal. Spelers van absolute wereldklasse ontbreken en Petkovic laat zijn team aantreden in een 4-2-3-1, met enige afstand de meest gebruikte formatie op dit eindtoernooi. De hoge pressing van buurman Oostenrijk zien we bij Zwitserland ook niet terug. Eenmaal in balbezit ontstijgt Zwitserland wél de grijze middelmaat en laat het bijzondere dingen zien.

 

 

De balcontacten van de buitenspelers, Shaqiri en Mehmedi, tegen Albanië. Beiden waren zelden op de vleugel te vinden.

De balcontacten van de buitenspelers, Shaqiri en Mehmedi, tegen Albanië. Beiden waren zelden op de vleugel te vinden.

 

[blendlebutton]

 

De afwijkende rol voor buitenspelers Xherdan Shaqiri en Admir Mehmedi is het meest onderscheidende aspect van het strijdplan van Petkovic. Van krijt aan de schoenen heeft dit duo geen last, want zij positioneren zich voortdurend in de centrale zones schuin voor het strafschopgebied van de tegenstander. (Dit worden ook weleens de halfspaces genoemd) De breedte in het spel wordt verzorgd door Stephan Lichtsteiner en Ricardo Rodriguez, de backs de gehele flank bestrijken. In de opbouw is een belangrijke rol weggelegd voor toekomstig Arsenal-middenvelder Granit Xhaka, die vaak tussen de centrale verdedigers uitzakt en de opdracht heeft de eerste linie van de tegenstander te doorbreken met splijtende passes. Diepgang is er via spits Haris Seferovic en nummer 10 Blerim Dzemaili, die beiden voortdurend op zoek zijn naar ruimtes achter de defensie.

Zwitserland_geenvoorzet4

Resultaat van deze manier van voetballen is dat Zwitserland na één EK-duel het team is met de minste voorzetten (7) en meeste steekpasses (7).  Dat is in lijn met de laatste tactische trends: het centrum wordt steeds belangrijker gevonden en bij de effectiviteit van voorzetten worden vraagtekens gezet. Wat betreft passzuiverheid dulden de mannen van Petkovic alleen Duitsland en Spanje voor zich, terwijl alleen La Roja relatief nog minder lange passes geeft. Die cijfers kunnen uiteraard wat vertekend zijn, doordat Zwitserland meer dan een helft lang tegen een tienkoppig Albanië speelde. In de statistieken van de EK-kwalificatiereeks komt echter hetzelfde patroon terug. Alleen Spanje, Duitsland en Nederland hebben daarin meer balbezit gehad. Dat is niet zonder resultaat gebleven, want Zwitserland creëerde in aanloop naar het eindtoernooi meer grote kansen dan ieder ander land. Tegenover de 41 uitgelezen mogelijkheden van de Zwitsers steken de 25 van Oranje schril af. Het is dus geen balbezit om het balbezit, maar een middel om gevaar te stichten.

Zwis2

De huidige speelstijl van Zwitserland is totaal anders dan onder Petkovic’ voorganger Ottmar Hitzfeld. De ervaren Duitse tacticus ging uit van defensieve stabiliteit en probeerde op grote toernooien toe te slaan op de counter. Geïnspireerd door de successen van Spanje en Duitsland heeft Petkovic echter vanaf de eerste dag een andere weg ingeslagen. ‘Het afgelopen WK heeft opnieuw bewezen dat landen die aanvallend en creatief spelen ver komen. Wij willen een nieuwe voetbalidentiteit creëren.’

‘Ik ben een pleitbezorger van gecalculeerd aanvallen’, aldus Petkovic. ‘Iedereen die denkt dat dit riskant is, zit fout. Als wij ver naar voren spelen, dan is balverlies minder gevaarlijk. Als een tackle op zeventig meter van je eigen doel mislukt, dan heb je nog genoeg tijd om alsnog succesvol te verdedigen. Maak je diezelfde fout op dertig meter van je eigen doel, dan is het fataal. Een revolutie? Laten we het een evolutie noemen. Ik begrijp dat het niet makkelijk gaat worden, maar ik heb geen andere optie. Ik kan spelers alleen ergens van overtuigen als ik er zelf ook in geloof. Op de lange termijn denk ik dat offensief voetbal beter voor ons is.’

Petkovic (52) is niet bepaald een orthodoxe trainer. Acht jaar geleden was coachen voor hem nog een hobby naast de baan die hij had bij een liefdadigheidsorganisatie, waarbij hij dakloze mensen hielp. Dankzij goede prestaties bij het nietige AC Bellinzona kreeg hij een baan bij BSC Young Boys. Dat was geen onverdeeld succes en na mislukte avonturen bij Samsunspor en FC Sion leek de carrière van Petkovic zo goed als voorbij. Tot Lazio-voorzitter Claudio Lotito bedacht dat hij een oefenmeester nodig had die zijn sterren weer met beide voeten op de grond kon brengen. Wie kan dat beter dan Petkovic, die als geen ander weet hoe de schaduwzijde van de maatschappij eruit ziet?

De rest is geschiedenis. Petkovic won in zijn eerste seizoen bij Lazio direct de beker en verdiende zo een baan als keuzeheer bij Zwitserland. Makkelijk ging het doorvoeren van zijn evolutie bij de nationale ploeg van de bergstaat niet. ‘Bondscoach zijn, is als een band proberen te vervangen bij een rijdende auto. Je hebt ontzettend weinig tijd om de spelers te beïnvloeden’, legde Petkovic uit na zijn valse start met nederlagen tegen Engeland (0-2) en Slovenië (1-0). Naar verloop van tijd begon zijn filosofie echter vruchten af te werpen, met de 1-0 overwinning in het openingsduel van het EK op Albanië als ultieme bekroning.

Door dit resultaat heeft Petkovic zijn beoogde doelstelling – de achtste finale halen – al bijna behaald (dankzij de nieuwe toernooi opzet waarin de beste nummer drie doorgaat is 3 punten waarschijnlijk al genoeg), dus zullen de Zwitsers stiekem al hopen op meer. Gezien de indrukwekkende aanvallende statistieken lijkt het niet onmogelijk dat Zwitserland de verrassing van dit toernooi wordt, maar dan moet er wél wat gebeuren.
Zwitserland_uitbalbezit

Petkovic kan namelijk wel spreken van gecalculeerd aanvallen, maar rekenen lijkt niet zijn specialiteit. Zijn verdediging is op dit moment namelijk nog zo lek als een mandje. Het was slechts aan de uitblinkende doelman Yann Sommer te danken dat tegen Albanië de nul gehouden werd. Liefst drie keer dook een aanvaller van de Balkanstaat alleen op voor Sommer – wat niet verwonderlijk was gezien de gevaarlijke Zwitserse cocktail van nauwelijks druk op de bal, een gebrek aan compactheid en een hoge laatste lijn. Als Petkovic net als Duitsland en Spanje behalve attractief ook bijzonder succesvol wil zijn, dan zal aan dat aspect hard gewerkt moeten gaan worden. Laten we kijken of het hem nog lukt de versleten slicks van de Zwitserse auto al rijdende te vervangen.

 

Data via Opta Sports

[/blendlebutton]

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter